ﻨwww.SID.irArchive of SIDتخمين تابع تقاضاي اكوتوريسم (مطالعه ي موردي شهر اصفهان)دكتر رحمان خوش اخلاق* 1فاطمه نيافرد** 2رحيم دلالي اصفهاني*** 3چكيدهگردشگري از صنايع پر سودي است كه بسياري از كشورها در آن سرمايه گذاري كرده اند و همچنين اين صنعتباعث تماس كشورهابا يكديگر شده و بر فرهنگ مردم آنها نيز اثر ميگذارد. امروزه با افزايش درآمد و كاهش زمان كار،تقاضا براي گردشگري افزايش يافته است. طبيعت گردي (اكوتوريسم) كه زير مجموعهاي از گردشگري به شمار ميروداز جمله صنايعي است كه نه تنها باعث حفظ اكوسيستمها و ايجاد محيط سالم براي زيست ميشود بلكه بخش عظيمياز هزينههاي جاري كشور را تامين مي كند و موجب كاهش معضل بيكاري ميگردد.ايران از ديدني ترين مناطق جهان و اصفهان نيز يكي از زيباترين شهرهاي ايران است، ليكن با وجودظرفيتهاي بالاي اصفهان براي جذب گردشگران، فقدان آمار قابل اطمينان، برنامه ريزي علمي را براي توسعهيبازار اكوتوريسمي اين شهر مشكل ميگرداند.در اين مقاله گردشگران داخلي اصفهان در فروردين سال 1390 جامعهي آماري و تعداد 400 نفر آنان حجمنمونهي اين پژوهش بوده اند كه با استفاده از روش آماري واستنباطي، تاثير متغيرهاي موثر بر تقاضاي اكوتوريسمداخلي برآورد گرديده است.كليدواژه: مقدار تقاضاي طبيعت گردي، طبيعت گردي، جاذبههاي طبيعي، توسعهي پايدارk32,L83,P28 :JEL طبقه بنديE.Mail:rahmankh44@yahoo.com ، * استاد دانشكده اقتصاد دانشگاه اصفهان و دانشگاه خميني شهرE.Mail:.mhn132@gmail.com ، ** دانشجوي كارشناسي ارشد دانشگاه خميني شهرE.Mail: rdalaliesf@yahoo.com ، *** استاد دانشكده اقتصاد دانشگاه اصفهانwww.SID.irArchive of SID( 32 ............................... ................................ .............. . فصلنامه علوم اقتصادي (سال پنجم، شماره 15 ، تابستان 1390مقدمهگردشگري از صنايع پرسودي است كه بسياري از كشورها در آن سرمايه گذاري كرده اند. اين صنعت موردمطالعه ي بسياري از كشور هاي در حال توسعه و توسعه يافته مي باشدو يكي از پردرآمدترين صنايع در جهانبراي افزايش اشتغال و يك پديده ي اجتماعي جهاني كه باعث تماس كشورها با يكديگر شده وبرمردم آنها اثرگذاشته و همچنين باعث شناخت مردم از چگونگي زيست، باورها وفرهنگ مي شود. امروزه گردشگري در تماميعرصه ها چه ملي،منطقه اي وچه بين المللي مورد توجه برنامه ريزان دولتي وشركت هاي خصوصي قرار گرفتهاست.اين صنعت بعد از نفت وخودرو سازي مقام سوم را در جهان داراست.براساس پيش بيني اين صنعت تا پايانسال 2012 بزرگترين صنعت جهان به حساب خواهد آمد. (كريمايي، 1387 )گردشگري انواع مختلف دارد كه يكياز آنها گردشگري طبيعت يا اكوتوريسم مي باشد. اكوتوريسم به دليل اشتغال و توليد پيشوند اكو، وواژه ي توريسمفعاليتي غير مخرب از ديد گاه طبيعت و باعث سود آوري محسوب مي شود. متقاضيان اكوتوريسم ساكنان ديگركشورها ويا ساكنان خود كشور هستند. طبيعت گردي به عنوان يك صنعت پوياي جهاني از رشد بسيار سريعبرخوردار مي باشد. از اواسط دهه ي 1980 طبيعت گردي ستون اصلي كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه را( تشكيل مي دهد. (اي.فنل، 1385اكوتوريسم به مثابهي يك فرصت براي تبادل فرهنگي، شناخت وآگاهي بازديد كننده، آموزش زيستمحيطي، توجيه مناطق حفاظت شده، ايجاد درآمد(درآمدزايي)، بهبود/حفظ تنوع زيست محيطي، اشتغال وهمچنيناين صنعت سود آور وباعث رونق احداث هتل، رستوران، صنايع دستي و افزايش توليد وسرمايه گذاري مي شود.اكوتوريسم در حل مشكلاتي از قبيل كمبود درآمدهاي ارزي كمك مي كند اين صنعت تاپايان دهه ي آينده درصدر جدول صنايع پردرآمد قرار خواهد گرفت و انتظار مي رود بيش از % 40 از اشتغال كشورها را تامين كند .( (كرماني و اميريان، 1384از سوي ديگر ايران جزء 10 كشور اول جهان از لحاظ جاذبه هاي گردشگري مي باشدو جزء 5 كشور اولجهان از نظر تنوع گردشگري و نيز جزء 3 كشور اول جهان از نظر صنايع دستي مي باشد. (زيرك باش، زنگيآبادي و محمدي، 1385 )و از طرف ديگرايران بعداز هندوستان بالاترين رتبه ي گردشگري جنوب آسيا راواصفهان از پرجاذبه ترين مناطق ايران مي باشد كه رتبه ي اول در جذب گردشگر (WTO, داراست.( 2000وتعداد آثار گردشگري و مناطق ديدني را دارد.شهر اصفهان در مركز جغ رافياي ايران وبرروي دشتي رسوبيودرحاشيه ي كويرواقع شده است. وجود زاينده رود وخاك حاصلخيز اصفهان را از صورت يك شهر كويري خارجساخته واعتدال آب وهوايي آن بگونه اي است كه ضريب آسايش مناسبي رابراي گردشگران تامين مي نمايد.تنها آمار پيش از انقلاب مربوط به شهر اصفهان در سال 1346 بيانگر آن است كه در اين سالتعداد 115091 نفر در هتل هاي اصفهان پذيرايي شده اند كه از اين عده 70235 نفر(% 61 )مسافران داخلي بوده اند2 روز در شهر اصفهان اقامت كرده اند. (اداره ي كل امور اقتصادي و دارايي استان اصفهان، 1346 )اما / كه براي 5اطلاعات دقيقي در مورد تعداد گردشگران در سال 88 در دسترس نمي باشد فقط در 10 ماه سال 88 آمارwww.SID.irArchive of SIDتخمين تابع تقاضاي اكوتوريسم (مطالعه ي موردي شهر اصفهان) . .................................................... 33گردشگران خارجي ورودي به اصفهان از مرز 20 هزار نفر فراتر نرفته است كه عموم اين گردشگران همان افراديهستند كه از تهران،شيراز،يزد و كرمان ديدن كرده اند ودر شمار گردشگران خارجي به حساب آمده اند . (ميراث(CHN فرهنگيحال با توجه به مطالب بيان شده واهميت گردشگري به عنوان يك صنعت پردر آمد و اشتغال زا وهمچنين باوجود پتانسيلي كه ايران از لحاظ جذب توريست دارد وبخصوص شرايط جغرافيايي استان اصفهان، در اين مقالهتابع تقاضاي اكوتوريسم اين استان با توجه به تقاضاي گردشگران داخلي برآورد مي شود وتلاش مي گردد جايگاهواقعي اين صنعت همان گونه كه در جهان وجود دارددر اين استان نيز يافته شود.1. مروري بر مطالعات انجام شدهدر اين بخش به ارائه ي پيشينه ي تحقيق پرداخته مي شود. بديهي است در تحقيقات اوليه انجام شده درمحور بحث ها مباني تئوريكي مورد توجه قرار نگرفته ولي به تدريج اهميت داشتن مباني تئوريكي در ساختنمدلها مورد توجه محوري قرار گرفته است، در زير به ارائه تحقيقات مهم صورت گرفته پرداخته مي شود.مطالعات داخلي:مطالعهي عباسي نژاد و حبيبي ( 1384 ) در اين مطالعه به تصريح و برآورد تابع تقاضاي گردشگري ايران بااستفاده از داده هاي سري زماني- مقطعي پرداخته شده است. در اين مقاله بيشتر بر روي عوامل اقتصادي و تاثيرآن بر تقاضاي گردشگري تاكيد شده است و يك تجزيه و تحليل از تقاضاي گردشگري ارائه شده است و برايبرآورد از تركيب سري زماني- مقطعي استفاده شده است. مورد بررسي از سال 1350 تا سال 1380 بر رويكشورهاي آلمان، ايتاليا، انگلستان، ژاپن، سويس، فرانسه، كويت وهندوستان انجام شده است چون بيشترينگردشگر ورودي را در طي اين دوره به ايران داشته اند.تقريبا مشابه GLS و روش تركيب داده هاي سري زماني- مقطعي OLS نتايج برآوردها با استفاده از روشهم بوده و بيانگر رابطه ي مثبت بين درآمد سرانه ي كشورهاي مورد بررسي ورابطه ي عكس بين قيمت هاينسبي و همچنين رابطه ي مثبت بين حجم مبادلات تجاري كشورهاي مبدا و مقصد است.مطالعه ي زنگي آبادي- زيرك باش- محمدي( 1385 ) كه در زمينه ي تحليل بازار گردشگري داخلي شهراصفهان مي باشد. در اين تحقيق كليه ي گردشگران داخلي كه در سال 1384 به شهر اصفهان وارد شده اند بهروش تصادفي ساده 400 نفر آن ها انتخاب گرديده اند كه از ابزار اندازه گيري پرسشنامه تعداد 19 سوال از آن هاپرسيده شده است.استفاده گرديده است. همچنين براي تحليل داده ها از « ضريب آلفاي گرانباخ » از روش « پايايي » براي تعيينو « انحراف معيار » ، « نما » ، « ميانگين » ، « جداول توزيع فراواني » انواع روش هاي آماري توصيفي ماننداستفاده گرديده است. « آزمون تك نمونه اي » و « كاي اسكوئر » و روش هاي آمار استنباطي از جمله « واريانس »نتايج نشان مي دهد كه مهمترين بازار گردشگري داخلي اصفهان از استان تهران و كمترين ميزان گردشگر ازايلام و گلستان وارد شده اند. تحليل آماري نشان مي دهد رابطه ي معنا داري بين شاخص هاي توسعه و ميزانwww.SID.irArchive of SID( 34 ............................... ................................ .............. . فصلنامه علوم اقتصادي (سال پنجم، شماره 15 ، تابستان 1390جمعيت استان ها با گردشگران ورودي به اصفهان وجود دارد.مطالعه ي كريمايي ( 1387 )كه در اين پايان نامه به تخمين تابع تقاضاي اكوتوريسم در گيلان پرداخته شدهاست. طول دوره مطالعه 22 سال از سال هاي 63 تا 84 ميباشد. در واقع اين تحقيق به منظور مدير يت تقاضا وايجاد امكانات براي تامين اين تقاضا در استان گيلان در نظر گرفته شده است.تابع تقاضا به صورت:Xd=F(Px,M,P,T,Y)قيمت اكوتوريسم در مقصد :Pxانتظارات مردم :Mقيمت ساير كالاها :Pسليقه :TVnt=α+β1POP+β2WEA+β3MRC+β4PT+β5PA+β6PH درآمد :Yتابع تقاضاي اكوتوريسم داخلي:تعداد توريست داخلي وارد شده به استان گيلان :Vntt جمعيت استان هاي مختلف در سال :POPهوا :WEAتبليغات :MRCهزينه ي حمل و نقل :PTهزينه ي اياب و ذهاب :PAهزينه ي مسكن :PHLRFT=C+β1LGDPPF+β2LPI+β3LRFT-1+β4DUM2+TRتابع تقاضاي اكوتوريسم خارجي:تعداد توريست هاي خارجي وارد شده به استان گيلان :RFTتوليد نا خالص داخلي به توليد نا خالص جهاني در حكم متغير درآمدي :GDPPFشاخص قيمت داخلي به شاخص قيمت جهاني در حكم متغير قيمتي :PCPIتعدادتوريست هاي خارجي وارد شده به استان گيلان در دوره قبل :RFT-1متغير مجازي، وجود دولت آقاي خاتمي :DUM2متغير زمان :TRنتايج تخمين ها نشان مي دهد كه:در بخش داخلي-1 متغير جمعيت استان هاي فرستنده ي گردشگر روي تقاضاي گردشگري استان گيلان اثر مثبت و معنيدار دارد اما نسبت به تاثير ساير متغيرها بسيار كوچك است.www.SID.irArchive of SIDتخمين تابع تقاضاي اكوتوريسم (مطالعه ي موردي شهر اصفهان) . .................................................... 35-2 شرايط آب و هوايي تاثير مثبت روي تعداد گردشگران ورودي دارد.-3 مخارج تبليغاتي اثر منفي دارد(اين اثرتقريبا صفر مي باشد)-4 هزينه هر چه بالا تر تعداد گردشگران ورودي كمتر مي شود.-5 هزينه ي مسكن اثر منفي بر روي تقاضاي گردشگري دارد.-6 هزينه ي اياب و ذهاب در اين تخمين بي معني و بر خلاف انتظار، مثبت ارزيابي شده است.در بخش خارجي-1 درآمد گردشگران خارجي با دو دوره تاخير معنا دار شده است و علامت منفي يعني هر چه درآمدگردشگران افزايش ميابد آن ها مقصد هاي جانشين ايران را براي مسافرت انتخاب مي كنند.-2 شاخص قيمت داخلي به جهاني كه افزايش يابد(گران شدن هزينه ي مسافرت به ايران) باعث مي شودتعداد گردشگران ورودي كاهش يابد.-3 تعداد گردشگران خارجي ورودي در دوره ي قبل اثر مثبت و معنا دار روي تقاضاي گردشگري خارجي ايناستان دارد.-4 متغير مجازي دولت آقاي خاتمي معنا دار و مثبت مي باشد.مطالعه ي رضا زاده( 1388 ) دراين پايان نامه به برآورد تابع تقاضاي گردشگري در استان اصفهان پرداختهشده است. در اين مطالعه اطلاعات مقطعي شامل 500 خانوار گردشگر داخلي در تابستان 88 مي باشد. نمونه بهصورت تصادفي طبقه بندي شده است و اطلاعات از طريق شفاهي انجام گرديده است.مدل آيذر در اين مطالعه مورد استفاده قرار گرفته است(سيستم تقاضاي تقريبا ايده آل).Wi=αi+Σ ijLnPj+βiLn(X/P)i,j=1,2,...,5ام به كل هزينه ي گردشگري i سهم هزينه ي كالاي :Wiام j قيمت كالاي :Pjهزينه ي كل مسافرت خانوار :X/Pرگرسيون ها براي برآورد تقاضا براي 5 كالاي غذا، محل اقامت، اياب و ذهاب، بازديد از نقاط ديدني وسوغات استفاده شده است و كشش قيمتي و درآمد تقاضا براي آن ها محاسبه گرديده است.-0/132 ،-0/043 ،-0/76 ،-0/05 ،-0/ نتايج نشان مي دهد كه كشش به ترتيب براي 5 كالاي بالا 20 هم كشش قيمتي تقاضا كم /534 ،0/516 ،0/035 ،0/904 ،10/ كشش مخارجي (درآمد)، اما تقاضا به ترتيب 04كشش بوده است با توجه به كشش مخارجي همه ي كالاها، كالاهاي ضروري بوده اند.www.SID.irArchive of SID( 36 ............................... ................................ .............. . فصلنامه علوم اقتصادي (سال پنجم، شماره 15 ، تابستان 1390مطالعات خارجي:1986 )اين الگو تابع تقاضاي گردشگري خارجي كشور تركيه رابا استفاده ) الگوي تقاضاي اوزال-كروپستون 11960 برآورد كرده است. شكل تابع به صورت: - از داده هاي سري زماني سال هاي 1970T=F(PCI,RPI,EXR,PE,DUM)تعداد گردشگران كشورهاي مختلف كه به تركيه وارد شده اند. :Tمتغير درآمدسرانه كشورهاي جهانگردي فرست :PCIمتغير قيمت نسبي، كه از نسبت قيمت هاي تركيه به كشورهاي جهانگرد فرست :RPIمتغيرنرخ ارز :EXRمخارج بازاريابي وتبليغي كشور تركيه براي جذب گردشگر :PEمتغيرمجازي براي آشوب سياسي-اجتماعي كشور مقصد(تركيه) :DUMدر اين الگو تركيه مقصد گردشگري در نظر گرفته شده است و كشورهاي اتريش، كانادا، فرانسه، يونان، ايتاليا،اسپانيا، سويس، آلمان فدرال، انگليس، آمريكا ويوگسلاوي به عنوان كشورهاي مبدا در نظر گرفته شده است.طبق ارزيابي هاي انجام شده، متغيرهاي درآمد - قيمت - نرخ ارز از مهم ترين عوامل تاثيرگذار جريانگردشگري تركيه اند.1992 )اين الگو براي پيش بيني ميزان واردات وصادرات گردشگري در مناطق عمدهي ) الگوي استفان-وايت 2جهان بكار رفته است. كه در آن يك سيستم كامل معادلات تقاضا ارائه شده است.در اين الگو جريان ورود و خروج توريست هاي 18 كشور صنعتي بزرگ راروشن مي كند(يعني هر كشور بهعنوان مبدا توريسم و هم به عنوان مقصد آن در نظر گرفته شده است.)اين كشورها شامل آلمان، اتريش، اسپانيا،استراليا، ايالات متحده، ايتاليا، بريتانيا(شامل انگلستان و ايرلند شمالي)، بلژيك، دانمارك، ژاپن، سوئد، سويس،فرانسه، فندلاند، كانادا، نروژ، هلند و يونان.1975 برآورد شده است. فرم - معادلات رفتاري با استفاده از آمار سالانه ي گردشگري سال هاي 88اقتصادسنجي:توابع واردات(كشورهاي فرستنده ي توريست يا مبدا)Mjt=α1j+α2jYjt+α3jRPGj+α4jDVj+U jtتوابع صادرات(كشورهاي پذيراي توريست يا مقصد)Xit=β1i+β2iYit+β3iRPDit+β4iDVit+Uit ΣUjt=TUt معادلات تعريفيj=118ΣXit=TXt1. Uysal and Crampton, 1987.2 .Stephen and witt, 1992.www.SID.irArchive of SIDتخمين تابع تقاضاي اكوتوريسم (مطالعه ي موردي شهر اصفهان) . .................................................... 37i=1 ROW=TM t-TXt( ميليارد دلار آمريكاو قيمت هاي 1980 )t ميزان واردات توريسم كشور فرستنده توريست در سال :Mjtميليارد دلار آمريكا و قيمت ) t در سال j ميزان توليد ناخالص داخلي كشور فرستنده ي توريست :Yitكه به صورت نسبت قيمت واردات t در سال j قيمت نسبي كشور فرستنده ي توريست : RPGjt ه:شاخص( توريسم به قيمت كالاها و خدمات مصرفي اي 1980t ميزان صادرات توريسم كشور پذيراي گردشگر در سال :Xit( ميليارد دلار آمريكاو قيمت هاي 1980 ) t مجموع واردات توريسم 18 كشور در سال :TMti كه به صورت نسبت قيمت هاي كشور t در سال i شاخص قيمت نسبي كشور پذيراي توريست :RPDitبه قيمت ساير كشورهاي پذيراي توريست(رقيب) مي باشد.t در سال i متغير مجازي براي كشور پذيراي توريست :DVitt مجموع صادرات توريست 18 كشور در سال :TXt( خالص صادرات توريسم ازساير كشورهاي جهاني( ميليارد دلار آمريكاو قيمت هاي 1980 :ROWاز نتايج تخمين معادلات توريسم پيداست كه در تمام اين توابع ضريب درآمد مثبت و از نظر آماري در سطح5 درصدي معني دار هستند.ضريب شاخص قيمت نسبي براي تمام كشورهاي فرستنده ي توريست به جز اسپانياعلامت منفي است واز نظرآماري در سطح 6درصدي معنادار است.نتايج تخمين توابع صادرات توريسم بيانگر ايناست كه ضريب درآمد تمام توابع بر طبق انتظار مثبت واز نظر آماري در سطح 5 درصدي معني دار است. اما تاثيرقيمت در توابع صادرات توريسم ژاپن، نروژ و يونان بسيار ناچيز است.2002 )در مقاله ي خود با عنوان تخمين مديريت محيطي اكوتوريسم در نگهداري طبيعت چين در تيان ) لي 1پرداخته است. PSR ماشن به بيان الگويبر طبق اين الگو، نمايندگان گردآوري شده و در 3 گروه طبقه بندي مي شوند، با عنوان نمايندگان فشار،نمايندگان كشور و نمايندگان پاسخگو. نمايندگان كشور منعكس كننده ي وضعيت محيط زيست كشور به منظورمقصد هاي توريستي كه فاكتورهاي كليدي براي توسعه و درجه ي توسعه ي توريسم را در ذخيره ي طبيعيتعيين مي كنند. نمايندگان پرس فعاليت هاي توريسم و فشار هاي ديگر كه بر محيط زيست وارد مي شود كهنشان مي دهد آيا بالا رفتن فعاليت توريست از حد محدود آن ظرفيت مقصد توريست را بالا مي برد و يا بي اثر دراندازه گيري مديريت محيط زيست توريست است را منعكس مي كند. نمايندگان پاسخگو پوشش مي دهند اندازهگيري، تنظيم و استاندارد هايي كه مديران براي كنترل و پيشگيري از تنزل توريسم محيط زيست استفاده ميكنند.نتايج حاصل شده نشان مي دهد كه نمايندگان پيشنهاد مي كنندبايد از جنبه هاي محيط زيست طبيعي،اجتماعي و اقتصادي براي انعكاس فشارهاي وارده بر توريسم استفاده شود و نيزبايد حمايت از توسعه توريسمتضمين شود.1. Li, 2002www.SID.irArchive of SID( 38 ............................... ................................ .............. . فصلنامه علوم اقتصادي (سال پنجم، شماره 15 ، تابستان 13902007 )در مطالعه ي خود با عنوان ارزيابي تصادفي اكوتوريسم در ناحيه ي ) برال، استرن و بهاتاراي 1حفاظت شده در آناپورنا، در نپال به بيان تمايل يا عدم تمايل افراد به پرداخت هزينه ها پرداخته اند كهنشان داده اند. WTP آن را با 2ضرائب توضيح متغيرها مي باشند. βi ثابت و α در معادله ي بالانتايج نشان مي دهند كه كرايه ي راهنما بيشترين تمايل براي پرداخت مي باشد و همچنين علامت ضرائبسن، جنس، آموزش، عضويت محيط زيست و نگراني درباره ي محيط زيست قابل انتظار است.2.روش تحقيقمنحني تقاضا براي فرد يا خانوار مقدار كالايي است كه شخص مايل است در هر قيمت ممكن دري ك دورهزماني خاص خريداري كند در نتيجه :علاوه بر اين تقاضا تحت تاثير عوامل ديگري هم مي باشد: XD=F(PX)XD=F(PX,P,Y)1.Baral, Stern and Bhattarai, 20072.Willingness to payدر اين مطالعه ارزيابي داوطلبان ثبت شده است كه براي 315 ديداركننده ي خارجي در آپريل ومي 2006تهيه شده است. اين تحقيق بر مبناي پاسخ هاي جمع آوري شده از طريق پرسشنامه انجام گرفته است.پيراموننام دارد: Logit Regression اين سوال ها تخمين زير صورت گرفته است كه الگويProbability(WTP)=α+β1bid amount+β2age+β3gender+β4familysize+β5education+ β6environmental grop membership+β7 environmentalconcern+β8visitor satisfaction+ β9guide+β 10group size+errorمبلغ پيشنهادي :bid amountسن :ageجنسيت :Genderتعداد خانواده :Family sizeآموزش :Educationاعضاي گروه محيط زيست :environmental grop membershipنگراني هاي محيط زيست :environmental concernرضايت بازديدكنندگان :visitor's satisfactionاستفاده از راهنما :guideتعداد اعضاي گروه :Grop sizewww.SID.irArchive of SIDتخمين تابع تقاضاي اكوتوريسم (مطالعه ي موردي شهر اصفهان) . .................................................... 39قيمت ساير كالاها :Pدرآمد :Yدر مورد اكوتوريسم و تابع تقاضاي آن نيز به همين شكل مي باشد يعني تقاضاي اكوتوريسم مقداراكوتوريسمي است كه در يك قيمت مشخص وبا ثابت بودن ساير عوامل مورد درخواست قرار مي گيرد .اكوتوريسم نيز مانند ساير كالاها كه تقاضا مي شود تحت تاثير قيمت اكوتوريسم، قيمت كالاهاي جانشينميباشد. همچنين تقاضاي اكوتوريسم تحت تاثير بودجه كل كه در اختيار فرد است نيز مي باشد .ميتوان گفت يكي از عوامل اصلي در جذب گردشگر كيفيت خدماتي بخش هاي رفاهي و خدمات بخشعمومي مانند رضايت از وسايل نقليه عمومي و رواني ترافيك و ... مي باشد .علاوه بر آن كيفيت رستورانها و ...نيز باعث جذب باز ديد كنندگان مي شود . قيمت اكوتوريسم را مي توان به صورت هزينه مسافرت از كشورمبدا بهمقصد وهمچنين هزينه هاي اقامت در كشور مقصد كه شامل هزينه مسكن يا هتل و ... و همچنين هزينه رفتو آمدها در منطقه مي باشد در نظر گرفت . انتظار بر اين است كه هزينه هايي كه به عنوان تبليغات خرج مي شودبر روي تعيين سطح تقاضاي توريسم تاثير داشته باشد و همچنين بهبود خدمات هواپيمايي و جاده اي و ... نيز ميتواند در جذب توريسم موثر باشد.شرايط آب و هوايي و تفاوت دماي بين مبدا و مقصد نيز از عوامل تاثير گذار بر صنعت توريسم مي باشد.درآمد گردشگران نيز از متغييرهاي تاثيرگذار بر تقاضاي گردشگري است.Y=α+β1X1+β2X2+β3P X3+β4X4+β5X5+β6X6متغير وابسته كه در اينجا تعداد گردشگران داخلي وارد شده به شهر اصفهان مي باشد. :Yتفاوت دما بين مبدا و مقصد :X1تبليغات و بازاريابي :X2هزينه ي حمل و نقل(هزينه ي مسافرت از استان مبدا به استان مقصد) :X3هزينه ي مسكن(اقامت) :X4هزينه اياب و ذهاب :X5درآمد :X6مقاله ي حاضربااستفاده از پرسشنامه كه به صورت تصادفي جمع آوري شده است واطلاعات مربوط بهفروردين 1390 و با بهره گيري از الگويي كه در بالا معرفي گرديده، تقاضاي كل اكوتوريسم داخلي شهر اصفهانرا تخمين زده است.بنا بر اين با توجه به اينكه در اين مقاله، تاثير قيمت اكوتوريسم، تاثير ترويج بازار يابي، هزينه حمل ونقل وهزينه مسكن ، همچنين تاثير شرايط آب و هوايي ، بر روي تقاضاي اكوتوريسم بررسي مي شود. نتيجتا مدل مورداستفاده به صورت خطي ميباشد زيرا كه در اين مدل تخمين ضرايب راحت تر و مطالعات تجربي نشان داده استكه بسياري از روابط در تابع تقاضاي اكوتوريسم در يك دوره ي مشخص زماني ، مي تواند تقريبا به وسيلهي يكرابطه ي خطي نشان داده شود. مدل استفاده شده عبارت است از:www.SID.irArchive of SID( 40 ............................... ................................ .............. . فصلنامه علوم اقتصادي (سال پنجم، شماره 15 ، تابستان 13903.فرضيه هاي مورد بررسيمسئله ي اصلي در مقاله ي حاضر اين است كه عواملي كه بر تقاضاي سفر تاثير ميگذارند ارزيابي شوندوسهم هر از عوامل ومقدار آنها مشخص شودو بالاخره تقاضا نسبت به عوامل مذكور چه اندازه است؟نتيجه گيريهمانطور كه بيان شد در بررسي مدلهاي مربوط به تابع تقاضاي اكوتوريسم، بايد به تئوري تقاضا دقت داشتهباشيم.بر اساس تئوري تقاضا كه از نظريه ي مصرف كننده اخذ شده است، تقاضاي فردي براي هر كالا تابعي ازقيمت كالا، درآمد، تفاوت دما بين مبدا و مقصد و... ميباشد كه قبلا بيان گرديد. حال در ادامه به برآورد تابعتقاضاي اكوتوريسم در شهر اصفهان و بررسي ميزان تاثير متغيرهاي موثر بر تقاضاي اكوتوريسم مي پردازيم.همانطور كه بيان گرديد اين تخمين با استفاده از پرسشنامههاي جمعآوري شده در فروردين ماه 1390 و نيز باتوجه به تئوري تقاضا بوده و ساختار و فرم تصريح شده مدل پس از تخمين الگوهاي ديگر و مقاي سه با آنهاانتخاب گرديده و معرفي شده است. اين الگو قدرت توضيح دهندگي زيادي دارد و در آن از اطلاعات موجودحداكثر استفاده شده است.همانطور كه در قسمت قبل ديديم شكل تابع تقاضاي برآورد شده بيان گرديد، حال بعد از وارد كردننتايج زير حاصل گرديد. Eviews و سپس استفاده از آنها در نرمافزار spss اطلاعات پرسشنامه در نرمافزارY=19.25 + 0.07X1 - 0.0002X2 +5.36ₓ10-5X3 - 0.001X4 + 6.26ₓ10-6X5 +0.07X6t متغيرهاي توضيحي ضريب آمارهتفاوت دما بين مبدا و مقصد 0.070.38(0.7)تبليغات 0.070.10(0.9)0.54 5.36*10- هزينه حمل و نقل 5(0.58)-2.70 - هزينه مسكن 0.0002(0.00)- اياب و ذهاب 0.001-1.05(0.28)1.69 6.26*10- درآمد 6(0.09)www.SID.irArchive of SIDتخمين تابع تقاضاي اكوتوريسم (مطالعه ي موردي شهر اصفهان) . .................................................... 41نشان ميدهد (prob) * اعداد داخل پرانتز،مقداراحتمالتفسير نتايج حاصل از برآورد معامله به شرح زير است.همان طور كه در جدول مشاهده مي كنيد فقط متغيير درآمد و هزينه مسكن معنادار مي باشند و بقيه متغييرهااز نظرآماري معني دار نيستند.در پايان بايد اشاره كرد كه با هدف جذب گردشگر بيشتر لازم است تعداد مكانهاي مورد توجه گردشگران درشهر اصفهان و يا لااقل با انجام تبليغات مناسب بر روي مكانهاي اكوتوريسمي، تعداد گردشگران بازديد كننده ازاين شهر را افزايش داد.همچنين ايجاد تبليغات و آگاه سازي برنامه ريزي شده در مكانهايي كه داراي امكانات گردشگري و رفاهيو جاذبههاي كمتري ميباشند و يا نوع جاذبههاي آنها با شهر اصفهان متفاوت است ميتواند مفيد باشد.www.SID.irArchive of SID( 42 ............................... ................................ .............. . فصلنامه علوم اقتصادي (سال پنجم، شماره 15 ، تابستان 1390منابع. 1. اي فنل، ديويد، مقدمه اي بر طبيعت گردي، جعفر اولادي قاديكلايي، بابلسر، دانشگاه مازندران، بهار 13852. جمشيديان، مهدي، پورعطاآبادي، اكبرمهدي، مديريت توريسم، انتشارات ماني با همكاري سازمان برنامه و. بودجه استان اصفهان، 13793. درام، اندي، مور، آلن، مقدمه اي بر برنامه ريزي ومديريت اكوتوريسم، محسن رنجبر، جلد اول، تهران، آييژ،. بهار 13884. زاهدي، شمس السادات، مباني توريسم و اكوتوريسم پايدار(با تاكيد بر محيط زيست)، تهران، دانشگاه علامه. طباطبايي، 1385در اقتصاد سنجي، تهران، پژوهشكده ي امور Eviews 5. شيرين بخش، شمس الله، خونساري، زهرا، كاربرد. اقتصادي، 1384. تهران، نشر آتيه، 1381 ،(Spss 6. صدفي، ذبيح الله، تكنيك هاي خاص تحقيق(با تكيه بر برنامه ريزي. 7. عباسي نژاد، حسين، اقتصادسنجي، مباني و روشها، تهران، 13808. قره نژاد، حسن ، مقدمه اي برتوسعه ي گردشگري و مهمانپذيري، اصفهان، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامي. واحد نجف آباد، بهار 13869. جمشيدي، نويد، 1381 ، بررسي و امكان سنجي(اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي)اقامتگاه مناسب گردشگريمطالعه ي موردي شهراصفهان،پايان نامه ي كارشناسي ارشد، دانشگاه اصفهان، دانشكده علوم اداري و اقتصاد.10 . رضازاده، مهناز، تابع تقاضاي گردشگري در استان اصفهان، پايان نامه ي كارشناسي ارشد، دانشگاه. خميني شهر، دانشكده ي علوم انساني، 138811 . كريمايي، سميه، 1387 ، تخمين تابع تقاضاي اكوتوريسم مطالعه ي موردي استان گيلان،پايان نامه يكارشناسي ارشد،دانشگاه اصفهان، دانشكده علوم اداري و اقتصاد.12 . حبيبي، فاتح، عباسي نژاد، حسين، تصريح و برآوردتابع تقاضاي گردشگري ايران با استفاده از داده هاي.1384 ،91- سري زماني-مقطعي، مجله ي تحقيقات اقتصادي، شماره ي 70 ، صفحات 11513 . زنگي آبادي، علي، محمدي، جمال، زيرك باش، ديبا،تحليل بازار گردشگري داخلي شه ر اصفهان،.1385 ،131- مجله ي جغرافيا و توسعه، صفحات 15614 . صباغ كرماني، مجيد، اميريان، سعيد، بررسي اثرات اقتصادي توريسم در جمهوري اسلامي ايران با.1384، 57- استفاده از تحليل داده-ستاده، پژوهشنامه ي بازرگاني، صفحات 83. 15 . سالنامه ي آماري كشور، آبان سال 138516. Steohan. F, witt, christain. A, witt.(1999). " Econometric forecaststourism trend to 2000".Anaals of Tourism Research.17. Baral, Nabin, Stern, Marc J., Bhattarai, Ranju.( 2008). " contingentwww.SID.irArchive of SIDتخمين تابع تقاضاي اكوتوريسم (مطالعه ي موردي شهر اصفهان) . .................................................... 43raluation of ecotourism in Annapurna conservation area, Nepal:Implicationfor sustainable park finance and local development". Ecological Economics,pp. 218-227.18. Lascurain, D.( 1987). " Redefining Ecotourism". Journal of TravelResearch. pp.14-52.19. Li, Wenjun.( 2004)." Environmental management indicators forcotourismin China,s nature reserves:A case study in Tianmushan naturereserves". Tourism Management, pp. 559-56420. Uysal, M, Crompton, J.( 1984). " Determinaits of Demand forInternational Tourist Flows to Turkey". Tourism Management, pp. 288-297.21. www. Weather.ir