چهارشنبه 27 خرداد 1405
صفحه اصلی
|
اخبار
|
مقالات
|
ارتباط با ما
|
گالری تصاویر
|
زندگی نامه
|
معرفی شهرضا
| تاريخ خبر: سهشنبه 14 امرداد 1393- 8 شوال 1435ـ 5 آگوست 2014ـ شماره 25936 درست مصرف کنيم |
صرفه جویی که به طور عام فرهنگ درست استفاده کردن است، نیاز به ارتقا فرهنگ مصرف، اعتماد سازی میان مردم و مسئولان و شفاف سازی اقتصاد در همه ابعاد دارد. مقایسه شرایط جامعه با روزهایی که جمعیت کشور بسیار کمتر از امروز بود، حاکی از آن است که میزان مصرف در همه ابعاد با افزایش جمعیت و الگوهای نامناسب این امر بیشتر شده و این در حالی است که هم اکنون نیازمند آن هستیم که صرفه جویی در همه ابعادش به عنوان فرهنگ جامعه نهادینه شود. جامعه ایران که طی دهههای گذشته با رشد ناموزون جمعیت مواجه بود، اکنون با افزایش جمعیت در شرایطی قرار دارد که با کمبود منابع طبیعی مواجه شده و متاسفانه در سالهای گذشته تلاشی در جهت مصرف بهینه انجام نشده است، ضمن آنکه زندگی با یارانه در سالهای گذشته شرایط را به گونه ای ساخته که ارزش بسیاری از کالاها هنوز برای مردم ناشناخته است. مصرف بی برنامه برخی از اقلام غذایی، آب و برق و به عبارت کلی تر سوخت و بسیاری از موارد دیگر شرایط امروز را برای مصرف بهینه ضروری ساخته است. بدون شک میتوان گفت، مهمترین عامل در اصلاح الگوی مصرف ، اصلاح فرهنگ جامعه است. فرهنگ مانند هوایی است که همه در آن تنفس می کنیم. این فرهنگ است که ما را به سوی الگوی نامناسب تولید و مصرف سوق می دهد و جالبتر آن که آن الگوی نامناسب را به عنوان الگوی برتر تلقی می کنیم. مصرف درست، قناعت، پرهیز از اسراف و نیز موارد مشابه آن از جمله قواعدی است که در ارزشها و فرهنگ بومی ایرانیان مشهود است همچنین این موضوعات یکی از پیش شرط های لازم برای توسعه هر کشوری است. اما به اعتقاد کارشناسان، متاسفانه در زمینه درست مصرف کردن ایرانیها سابقه خوبی ندارند. برخی از جامعهشناسان در تعریف الگوی مصرف میگویند الگوی مصرف در هر جامعه عبارت است از نوع چارچوب مصرفی که اکثریت افراد جامعه هنگام مصرف از آن تبعیت میکنند و شکل و میزان مصرف خود را بر آن منطبق میسازند.حال این سؤال مطرح است که آیا الگوی مصرف فعلی در کشور الگوی صحیحی است؟ آمارها نشان می دهد:ایران در میان کشورهای جهان از نظر سطح مصرف خانوار در رده متوسط به بالا قرار گرفته و با مصرف سرانه ۳۹۳۵دلاری در سال ۲۰۱۲رتبه ۴۵جهان را میان ۱۰۷کشور به خود اختصاص داده است. آمارهای منتشر شده از سوی نهادهای بین المللی می گوید: ایران در میان کشورهای جهان از نظر سطح مصرف خانوارها در رده متوسط به بالا قرار گرفته است. ایران در میان 107 کشور جهان از نظر مصرف سرانه خانوار - که میزان کالاهای مصرف شده هر خانوار مثل مواد غذایی، پوشاک، لوازم خانگی، خودرو و همچنین خدمات رادر طی یک سال را نشان می دهد،در سال 2012 در رتبه 45 قرار گرفته است. بر این اساس مصرف اتباع 44 کشور بیشتر از ایرانی ها و 62 کشور کمتر از ایران است. برخی کارشناسان اعلام میکنند که شدت مصرف انرژی در ایران سه برابر بالاتر از متوسط شدت انرژی در دنیاست.چنانکه در حالی که در دنیا به طور متوسط برای تولید 1000 دلار تولید ناخالص داخلی 0.19 تن معادل نفتخام انرژی مصرف میشود، در ایران، برای تولید هر 1000 دلار تولید ناخالص داخلی 0.63 تن معادل نفت خام انرژی مصرف میشود. بر این اساس بررسی درمیان 13 کشور دنیا نشان میدهد که شاخص شدت مصرف انرژی در ایران بالاتر از سایر کشورهاست. با این اوصاف، با وجود گذشت ۴سال از زمان ابلاغ سیاستهای کلی اصلاح الگوی مصرف از سوی مقام معظم رهبری به نظر می رسد هنوز اقدام مهمی برای نهادینه کردن فرهنگ درست مصرف درمیان مردم جامعه صورت نگرفته است و همچنان ایرانیان در صدر جدول مصرف گرایی صاحب امتیاز هستند. نگاهی به مصرف بی برنامه برخی از اقلام غذایی، آب و برق، سوخت و بسیاری از موارد دیگر و از همه مهمتر انرژی شرایط امروز را برای مصرف بهینه ضروری ساخته است.این در حالی است که مردم در کشورهای توسعه یافته به ارزش منابع انرژی پی برده اند و با توجه به اینکه اعتماد میان مردم و دولت ها حرف نخست را می زند، بنابراین نه تنها به دلیل هزینه بالای انرژی بلکه به عنوان یک فرهنگ جا افتاده، مردم در استفاده از انرژی بی نهایت دقت می کنند. مصرف انرژی در کشورهای توسعه یافته در منازل به گونهای است که بسیاری از خانوارها حتی با کمترین روشنایی امور خود را انجام می دهند و این در حالی است که متاسفانه در ایران برای مصرف لوسترهای پرهزینه هیچگونه اندیشه ای نمی کنیم. زیرا نه تنها باید هزینه آن کالای لوکس را بپردازیم، بلکه در آینده هم باید هزینه های مصرف برق آن را متحمل شویم. در کشورهای اروپایی، افراد با خروج از منزل تمام وسایل گرمایی در زمستان را خاموش می کنند. زیرا هزینه انرژی بالا است و رایگان این منابع در اختیار مردم قرار نمی گیرد. در این میان یکی از حاملهای مهم انرژی بنزین است که علیرغم افزایش نسبی قیمت آن در چند سال گذشته هنوز برای مردم به صرفه بوده و خیابانهای شهر و جاده ها هنوز از عبور و مرور ماشین ها رنج می برند. هزینه ای که برای تولید خودرو در کشور تخصیص داده می شود، در صورتی که برای تولید خودروهای جمعی، قطارهای شهری و راه آهن(قطارهای بین شهری) تخصیص یافته بود، حداقل مردم می توانستند از هوای سالم تر و ترددهای ایمن تر برخوردار باشند و دولت و مردم مجبور نبودند هر ساله هزینه آمارهای تصادفات حیرت انگیز را پرداخت کنند. یکی دیگر ازاقلامی که به خصوص در چند سال اخیر ضرورت مصرف بهینه آن مورد نوجه قرار گرفته ،منابع آب کشور است . ایران از جمله کشورهایی است که در منطقه خشک و بیابانی قرار دارد و به لحاظ منابع آبی و ریزش های جوی و حجم آب های زیرزمینی به اندازه کافی غنی نیست و با اینکه 1/1درصد از مساحت خشکی های جهان را به خود اختصاص داده، فقط 34 صدم درصد از آبهای موجود در خشکی های جهان را در اختیار دارد. معاون وزیر نیرو در امور آب و آبفا با اشاره به اینکه متأسفانه هنوز هم شرایط کم آب کشور از سوی مردم درک نشده است، تصریح می کند: اینکه هر سال تابستان گفته شود مردم در مصرف آب صرفه جویی کنند انگار به عادتی برای ما و مردم تبدیل شده بدون آنکه به واقعیت و ضرورتی که پشت این اطلاعیهها و هشدارها وجود دارد توجه کنیم. رحیم میدانی ادامه می دهد: وقتی به طور متوسط هر ایرانی 5/2برابر متوسط سرانه مصرف آب در جهان، آب مصرف میکند در حالی که خشکسالی، تغییر اقلیم و مصرف بی رویه کشور را در شرایط بحران دسترسی به منابع آبی قرار داده چه می توانیم بگوییم. وی خاطرنشان می کند: با اعمال راهکارهایی چون حفر چاههای جدید برای دسترسی بیشتر به منابع آب زیرزمینی،ساخت خطوط واصل برای انتقال آب از یک حوضه به حوضه دیگر و کارهای اینچنینی می توان امروز و امسال و شاید یکی دو سال آینده را با وضع تنش زا و در مرز بحران سپری کرد، اما باید یکجا مشکل از ریشه حل شود. نامبرده می افزاید: ریشه مشکل آب در کشور ما بیش از خشکسالی و تغییر اقلیم در الگوی مصرف است. وی با بیان اینکه کشورهای پرآب جهان هم اینگونه افراطی و بی پروا آب مصرف نمی کنند، می گوید: می توان با مدیریت مصرف، افزایش بهره وری و کاهش مصارف غیرضروری، کشور را به وضع نرمال در مدیریت منابع آبی موجود رساند اما این مساله نیازمند عزم ملی جدی است و باید هم مردم خودشان را موظف به اصلاح رویه مصرف بدانند و هم مسئولان و سازمان ها در هر شاخه ای از فعالیت، با تمامی امکانات پای کار بیایند تا به بهرهوری در استفاده از آب تحقق ببخشیم ایران در عین حال یکی از کشورهای پرمصرف جهان در بخش انرژی برق است.به طوری که به ازای هر نفر در سال، 25 هزار و 400 کیلووات ساعت انرژی مصرف می شود که این میزان بیش از سه برابر مصرف انرژی جهان است. آمارهای در دسترس نشان می دهد: در حال حاضر میزان مصرف برق در مصارف غیرصنعتی مانند خانگی در ایران نسبت به استانداردهای جهانی بسیار بالاتر و به طور تقریب دو برابر معیارهای جهانی است. هم اکنون 35 درصد برق تولید شده کشور در راه مصارف خانگی، 15 درصد مصارف تجاری، 15 درصد کشاورزی و 35 درصد امور صنعتی مصرف می شود که این میزان نسبت به مصرف جهانی بسیار پایین تر است. دربسیاری از کشورهای صنعتی همچون چین، آمریکا و ژاپن میزان مصرف برق در صنعت به 60 درصد مصرف کل هم میرسد. معاون مدیریت مصرف شرکت توانیر ایران خاطر نشان می کند: سالانه نیاز به انرژی الکتریکی و برق در کشور 4000 مگاوات افزایش می یابد . علیرضا احمد یزدی میافزاید: سال گذشته 46هزار و 300 مگاوات برق توسط 30 میلیون مشترک مصرف شد وپیش بینی می شود این میزان در امسال به بیش از 50 هزار مگاوات برسد؛ گرچه با توجه به سرمایه گذاری انجام شده در صنعت برق، امسال این میزان نیاز قابل تامین است که البته در فصل تابستان و با توجه به افزایش استفاده از سیستم های سرمایشی به ویژه در مناطق جنوب کشور باید بخشی از نیاز برقی را با مدیریت مصرف جبران کرد.وی می افزاید: پیش بینی می شود امسال میزان مصرف برق نسبت به سال گذشته 10 درصد افزایش یابد. نامبرده اجرای طرح ذخیره سازی عملیاتی صنایع در زمینه خاموشی تجهیزات در زمان اوج مصرف، استفاده از تجهیزات کم مصرف، مصرف برق در زمان کم باری و افزایش تعرفه های برق را از راهکار های موثر برای مدیریت مصرف اعلام می کند و با بیان اینکه حدود 15 درصد انرژی تولیدی برق توسط دستگاههای دولتی به هدرمیرود،میافزاید: دولت در تلاش است این میزان هدر رفت برق را تا پایان سال 94 به 10 درصد برساند محمد اسماعیل سعیدی، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس هم با اشاره به ضرورت اصلاح الگوی مصرف میگوید: اصلاح الگوی مصرف نیاز مبرم جامعه فعلی است. بر اثر بی هدف بودن برخی برنامههای تبلیغی،فرهنگی و پخش آگهیهای تبلیغاتی باعث بروز برخی از مصرفهای بی رویه شده است. وی ادامه میدهد: متاسفانه نوع دیدگاههایی در جامعه شکل گرفته است که برخی نه فقط مضر است بلکه باعث بروز مشکلاتی در کشور می شود و منابع غیر نفتی ما را تهدید میکند. اصلاح الگوی مصرف در تدوین سیاست و قانون مشکلی ندارد آنچه به عنوان یک مشکل به حساب میآید، این است که قانون در پایین دست به درستی اجرا نمیشود. سعیدی می افزاید: ما در کشوری با منابع متنوع زندگی می کنیم که در مقابل آن هم مدیریت متکثری وجود دارد. اگر بنا باشد در استفاده از منابع مادی و اقتصادی و منابع معنوی و سرمایه های اجتماعی حیف و میل صورت گیرد، طبیعتا مشکلات فراوانی در انتظار جامعه ماست.وی با بیان اینکه کارهای موثری در زمینه الگوی درست مصرف کردن صورت نگرفته است، می افزاید: متاسفانه آموزشهای مناسبی در زمینه درست مصرفکردن صورت نگرفته است و عمده تبلیغات رسانهها خلاف فرهنگ سازی مناسب بوده است. عضو کمیسیون اجتماعی مجلس فرهنگسازی را در تحقق منویات رهبری امری ضروری میداند و بیان میکند: مدیریت مصرف،کاهش اسراف و تجمل،استفاده از محصولات داخلی،افزایش تولید ثروت از طریق علم،قطع ساخت و پخش فیلم ها و سریال های مروج مصرف گرایی و تجمل خواهی،صرفه جویی از مهمترین مولفه ها در اصلاح الگوی مصرف است. ابراهیم کارخانهای عضو کمیسیون انرژی مجلس هم با اشاره به اینکه در مسیر اصلاح الگوی مصرف اقدامات زیادی صورت گرفته است ، بیان میکند:کارهای خوبی در عرصههای مختلف انجام شده است اما حاصل آنها به گونه ای نبوده است که در چرخه مصرف کشور هدفمند وارد شود و موثر باشد. وی با اشاره به بحث هدفمندی یارانهها میگوید: یکی از اهداف اصلی لایحه هدفمند کردن یارانه ها، مدیریت صحیح مصرف انرژی و منابع آن در کشور بود که در این زمینه موفق هم عمل کرد. اگر با رویه قبلی جلو می رفتیم مصرف بنزین کشور سرسامآور بود و شاید بالغ بر 1۳۰میلیون لیتر در روز میشد و بحث سهمیه بندی بنزین کمک بسزایی در کاهش میزان مصرف داشت و این میزان مصرف کشور را با چالش جدی روبرو میکرد و مانع از پیشرفت کشور در زمینه های مختلف میشد. عضو کمیسیون انرژی مجلس تاکید میکند:از زمان اجرای بحث هدفمندی یارانهها با وجود اینکه شاید میزان مصرف بیش از دو برابر شده باشد،اما هنوز هم نسبت به میزان مصرف قبل از اجرای لایحه بسیار کمتر است. درزمان اجرای لایحه هدفمندی یارانهها در مرحله نخست، میزان مصرف بنزین حدود ۸۰میلیون لیتر روزانه بود و اکنون با گذشت حدود ۴سال از زمان ابلاغ سیاستهای کلی اصلاح الگوی مصرف از سوی مقام معظم رهبری هنوز مصرف بنزین در کشور ما ۷۰میلیون لیتر در روز است و این از اثرات ارزشمند کنترل میزان مصرف در کشور است. وی با بیان اینکه استفاده از لامپهای کم مصرف هم گامی موثر در جهت اصلاح الگوی مصرف برق است، میگوید:این کار در سطح گسترده انجام میشودو در بهینه سازی مصرف برق در کشور ما موثر بود. لایحه سیاستهای اصلاح الگوی مصرف اما هنوز به خوبی اجرایی نشده است وبا آن فاصله زیادی داریم. میانگین مصرف انرژی در کشور ما ۴برابر میانگین جهانی بوده است و این عدد غیر عادی است. در سال ۸۸که مقام معظم رهبری سال را با عنوان اصلاح الگوی مصرف نامگذاری کردند بحث الگوسازی برای مصرف آب اجرایی شد که به ازای هر خانوار ۱۸مترمکعب به عنوان الگو مطرح شد و گامهای خوبی برداشته شد اما پس از آن رها شد. کارخانه ای تاکید میکند: اصلاح الگوی مصرف باید به صورت جدی در دستور کار جامعه و به صورت یک فرهنگ دنبال شود چرا که به اصلاح الگوی مصرف در عرصه های مختلف زندگی نیازمند هستیم. در حال حاضر برای وضعیتی که در کشور برای آب رخ داده است، هیچ راهی وجود ندارد جز اینکه صرفه جویی در مصرف آب را پیشه کنیم. حدود ۹۰درصد مصرف آب در کشور در زمینه کشاورزی و ۵درصد در آب آشامیدنی و ۲درصد در صنعت صرف می شود. باید به سمتی پیش رویم که از کمترین مقدار آب بیشترین بهره وری را داشته باشیم. وی با تاکید بر اینکه اصلاح الگوی مصرف باید در تمامی وزارتخانهها در دستور کا رقرار گیرد، می افزاید:سهم هر وزارتخانه در اصلاح الگوی مصرف باید مشخص شود و نظارت دقیقی بر عملکرد وجود داشته باشد. متاسفانه در کشور ما نظارت بر عملکردها وجود ندارد.در حال حاضر ۳۲درصد برق کشور مصرف خانگی دارد که از این میزان ۲۸درصد یخچال و فریزرو24 درصد درسیستم گرمایش و سرمایش صرف میشود که باید در این باره اصلاح الگوی مصرف شکل گیرد. عضو کمیسیون انرژی مجلس ادامه میدهد: مصرف بهره ورانه باید هدف اصلی ما در اصلاح الگوی مصرف باشد یعنی هر کالایی با کمترین میزان مصرف بهترین بهره وری را داشته باشد. قسمت اصلی اصلاح الگوی مصرف مردم هستند که باید تفاوت میان مصرف نکردن و مصرف بهینه را بشناسند. اگر مصرف بهره ورانه در کشور عملیاتی شود، بدون شک اصلاح الگوی مصرف در جامعه میتواند عملیاتی شود و اثر مثبت بسیاری میتواند داشته باشد. درست مصرف کردن یکی از تاکیدات دینی کشور ماست،متاسفانه مردم بر خلاف اعتقادات دینی خود فرهنگ درست مصرف کردن و بهینه را ندارند. مـحـمد مـهدی لـبیبی جامعهشناس اقتصادی یکی از عوامل مصرف زیاد ایرانیان را نبود فرهنگ سازی مصرف بهینه در جامعه میداندو می گوید: متاسفانه آموزشهای مناسبی در زمینه درست مصرفکردن صورت نگرفته است و عمده تبلیغات رسانهها خلاف فرهنگسازی مناسب بوده است. در حالت کلی خانواده، نظام آموزشی و رسانه بهترین الگو برای مهار مصرف گرایی و اصلاح الگوی آن هستند. از آنجا که در جامعه امروزی تاثیر رسانه جمعی ۱۰برابر خانواده است، رسانهها باید تلاش کنند و با معرفی الگوهای موفق از قشرهای مختلف، رفتارهای ضدارزشی گذشته را که اکنون تبدیل به ارزش شده به حالت قبلی خود برگردانند. وی اظهار میکند:صرفه جویى نکردن در جامعه ما موضوعى عام است و به طبقه خاصى اختصاص ندارد. برخى افراد ولخرجى را یک ارزش تلقى و از آن به عنوان شاخصى براى قرار گرفتن در پایگاه اجتماعى بالاتر استفاده مىکنند.از این رو رسانههای جمعی با فرهنگ سازی و آموزش در این زمینه میتوانند این دیدگاهها را تغییر دهند. در این گزارش از مطالب خبرگزاری های تسنیم ، ایرنا و ایسنا استفاده شده است codex03x |
