پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان
١ کاهش اثرات منفی بر محیط زیست بابررسی نقش سرب به عنوان آلاینده زیست محیطی هوا در دستگاه خون ساز بدن انسان 
2 ، نفیسه عزیزیان سروش 1 *سجاد آستانی ،مریم حسام پور ،نسیم رونیاسی 3 ، الهام رنجبرضرابی 4 5 1 -باشگاه پژوهشگران جوان ،دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان، گروه محیط زیست، همدان،ایران 2 -دکتري علوم پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی وخدمات بهداشتی درمانی همدان ، پزشک کلینک جراحی تخصصی الوند 3-دانشجوي کارشناسی ارشدارزیابی و آمایش سرزمین علوم وتحقیقات خوزستان 4 -دانشجوي کارشناسی ارشدارزیابی و آمایش سرزمین علوم وتحقیقات خوزستان 5 -باشگاه پژوهشگران جوان ،دانشگاه آزاد اسلامی، واحد همدان، گروه محیط زیست، همدان،ایران E-mail: Sajad.Astani@iauh.ac.ir
    چکیده آلایندههاي زیست محیطی از طرق مختلف زندگی انسان را به مخاطره میافکنند. یکی از این آلایندههاي خطرناك سرب است. سرب میتواند باعث کمخونی سیدروبلاستیک, افزایش پروتوپروفیرین آزاد (FEP (تا 200 برابر میزان طبیعی و کم خونی همولیتیک شود.احتمال افزایش سرب در خون افراد میتواند به عنوان یک مشکل مطرح باشد. زندگی در مناطق معدنی، شهرهاي پر ترافیک، در کنار بزرگراه ها و کارخانهها میتواند باعث افزایش سرب خون شود.در این مقاله ابتدا رفتار سرب در بدن در مقالات معتبر خارجی وکتب بررسی شده، سپس پس مراجعه افردمسموم به بیمارستان وکلینیک تخصصی الوندهمدان درسال هاي1387تا1389 علائم مسمومیت با سرب در افراد شناسایی شده ،سپس آزمایشات خون شناسی وتجزیه شیمیایی خون صورت گرفته است.یکی از مشکلات ایجاد شده توسط سرب، ایجاد اختلال در سیستم خون ساز بدن می باشد. لذا با شناخت و داشتن اطلاعاتی در مورد روش هاي اندازه گیري سرب در خون، رفتار سرب در بدن، روش هاي آزمایشگاهی تشخیص مسمومیت با سرب، منابع آلودگی سرب موجود در هوا، منابع آلودگی سرب موجود در آب، متهموگلوبولینمیا و اختلال در سنتز هموگلوبین ضروري است. کنترل و نظارت واحدهاي آلاینده, احداث سیستمهاي تصفیه و به طور کلی استفاده بهینه از دانش روز آلاینده ها می تواند از وقوع این مشکلات پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ٢ جلوگیري کند. در رابطه با مسمومیت با سرب تاکنون تحقیق هاي زیادي در انسان و در دام صورت گرفته است .اما به نظر می رسد که روش اسپکتروفتومتري جذب اتمی, روش مناسبی بوده است. زیرا در نمونه هاي گروه هاي مورد و شاهد پایائی خوبی را در تحقیقات نشان داده است . کلمات کلیدي: آلایندههاي زیست محیطی، مسمومیت ،سرب، متهموگلوبولینمیا ، روش اسپکتروفتومتري 1-مقدمه آلایندههاي زیست محیطی از طرق مختلف زندگی انسان را به مخاطره میافکنند. یکی از این آلایندههاي خطرناك سرب است. سرب میتواند باعث کمخونی سیدروبلاستیک, افزایش پروتوپروفیرین آزاد (FEP (تا 200 برابر میزان طبیعی و کم خونی همولیتیک شود.نقاشان، کارگران ذوب فلز، جوشکاران، کارگران پمپ بنزین و ساکنین مناطق پر ترافیک در معرض خطر مسمومیت ناشی از سرب قرار دارند. صرف نظر از اثرات هماتولوژیکی، سرب داراي اثرات سویی بر سیستم عصبی، کلیه و ماهیچه اي- اسکلتی است.مسمومیت مزمن ناشی از سرب به صورت کمخونی سیدروبلاستیک ظاهر میشود که در آن گلبولهاي قرمز هیپوکروم و میکروسیتیک بوده و غالباً به صورت بازوفیلی منقوط هستند. مکانیسم اصلی که سبب ایجاد این نوع کم خونی می شود اختلال در سنتز «هم» و «گلوبین» است.تأثیر سرب در فرد به دوز آن ماده بستگی دارد. تعیین تحمل یا بردباري بالقوه افراد در مقابل سرب و همچنین تعیین آثار حاد و مزمن آن مهم است. ارزیابی مخاطره شامل مراحل تشخیص موارد آسیب, بررسی واکنش به دوز, ارزیابی تماس و تعیین مشخصات مخاطره است.کنترل و نظارت واحدهاي آلاینده, احداث سیستمهاي تصفیه و بهطور کلی استفاده بهینه از دانش روز می تواند از وقوع مصائب جلوگیري نماید. پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ٣ 2 -روش هاي اندازه گیري سرب در خون جهت اندازه گیري سرب در خون روش هاي مختلفی وجود دارد. یکی از روشهاي برآورد سرب خون در انسان روش اسپکتروفتومتري جذب اتمی شعله مورد استفاده قرار گرفته است. در این روش مقدار 5 میلیمتر مکعب خون در ویالهاي هپارینه ریخته شده از محلول ترتیون 100-x براي لیزگلبولهاي قرمز استفاده گردیده است. با افزودن آمونیوم پیرولیرن دي تیوکربامات، سرب آزاد شده و به صورت کمپلکس در میآید. در مرحله بعد سرب کمپلکسشده توسط محلول متیل ایزوبوتیل کتون استخراج میشود. 3 -رفتار سرب در بدن: اثرات فیزیولوژیکی سرب در بدن مانند اثر سرب بر عضلات, سیستم عصبی و ایجاد کولیک و نوریتهاي سطحی, افسفالوپاتیهاي ناشی از مسمومیت با سرب, اثرات هماتولوژیکی سرب در بدن و عوارض حاصله بر روي گلبولهاي خون است. در مواجه قرار گرفتن مزمن در برابر سرب حتی در غلظتهاي پائین می تواند سبب تخریبهاي غیرقابل برگشت روي سیستم خونسازي بدن, سیستم عصبی و کلیوي شود که این آسیبها اغلب به آهستگی ایجاد می شوند.کاهش فعالیت آنزیم دلتا آمینولیئولینک دهیدراتاز (ALAD (در گلبولهاي قرمز و همچنین افزایش ترشح کلیوي آنزیم لیزوزومی مجاري کلیوي (NAG (گزارش شده است.حدود 99 درصد سرب خون به هموگلوبین گلبول قرمز متصل میشود و تنها یک درصد سرب جریان خون در سرم وجود دارد. سرب سبب مهار آنزیم ATPase در اریتروسیتها, افزایش پروفین خون، کاهش هموگلوبین خون و آنمی می شود. از دیگر مشکلات مربوط به خاصیت سمی سرب، دخالت در کار آنزیمهاي کلیهها میباشد، چون اندازه گیري سرب در استخوان مشکل است. غلظت سرب موجود در خون یا ادرار به صورت متداول به عنوان نشانهاي پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ۴ از مقدار کل سرب موجود در بدن می باشد. سطح سرب موجود در خون باعث ظهور علائم کلینیکی مسمومیت سرب «پلمبیسم» میشود که سالمندان این سطوح معمولاً در گستره 60 تا 100 میلیلیتر خون است. غلظت سرب در بدن به چهار دسته عادي قابل قبول, زیاد, خطرناك تقسیم میگردد. سطوح خونی در افراد سالم از 15 تا 40 میکروگرم در 100 میلی لیتر خون است. به طور متوسط سطح خونی 20 میکروگرم در 100 میلیلیتر خون قابل قبول است. مسمومیت سرب تنها یک مشکل در میان افراد سالخورده نیست بلکه مشکلی براي سلامت عمومی است. امروزه ترکیبات تیتانیوم که غیرسمی است براي نقاشی داخلی ساختمان به کار می رود و سرب در مصارف خارج از ساختمان کاربرد دارد. مسمومیت سرب به انسانها محدود نمیگردد، اصابت گلولههاي سربی به پرندگان مخصوصاً اردك ها، غازها در شکارگاه ها خطرات جدي در جهت مسموم کردن پرندگان با سرب و مرگ و میر آنها ایجاد کرده است. 4-عوامل سمی که باعث همولیز می شوند: بعضی از مواد قادرند رادیکال هاي آزاد اکسیژن در بدن تولید کنند. این رادیکالهاي آزاد، اکسیژن در بدن تولید کرده و باعث آسیب گلبولهاي قرمز میشوند. گولبولهاي قرمز طبیعی از طریق تولید NADPH در شنت هگروز منوفسفات با این امر مقابله می کنند. افرادي که دچار اختلال در ساز و کارهاي آنتی اکسیدانت هستند مانند افراد مبتلا به کمبود گلوکز 6 فسفات دهیدروژنار (G6PD ،(تماس با مقادیر اندك عوامل اکسیدانت باعث اکسیداسیون غیرقابل برگشت تیولهاي موجود در هموگلوبین میگردد. این امر منجر به تقلیب هموگلوبین، تشکیل هینزبادي و به دنبال آن همولیز میشود. اکسیداسیون تیولهاي غشاء گلبول قرمز نیز باعث صدمه به غشاء و همولیز می گردد. حتی در افراد سالم نیز تماس با مقادیر زیاد این مواد می تواند به همولیز منجر پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ۵ شود.مواد سمی مانند نفتالین متابولیتهایی در بدن به وجود میآورند که به عنوان اکسیدانت عمل میکنند. بلع یا استنشاق این ماده باعث همولیز در افراد مبتلا به کمبود G6PD میگردد. در حالی که در افراد سالم این امر تنها در صورت تماس با مقادیر زیاد این ماده اتفاق میافتد. ترکیبات آروماتیک آمینو و یا نیترو (مانند آنیلین، تولوئیدین و TNT (کلراتها و مس نیز در دوز زیاد باعث همولیز در افراد سالم می شوند.بلع سولفات مس معدنی باعث همولیز درون عروقی و نیز صدمات کلیوي و کبدي میگردد که میتواند کشنده باشد. مطالعات نشان داده است که این ماده از عمل G6PD ممانعت کرده و اکسیداسیون NADPH را افزایش میدهد. این امر باعث صدمه به اجزاي غشاء و در نهایت همولیز می شود. 5 -روش هاي آزمایشگاهی تشخیص مسمومیت با سرب روش هاي آزمایشگاهی که در تشخیص مسمومیت با سرب کاربرد دارند عبارتند از: الف) آزمایشات خون شناسی: در خونهاي مبتلا به مسمومیت با سرب مشخصات و یافتههاي به شرح زیر وجود دارد که ارزش تشخیص دارند. 1ـ تغییرات مورفولوژیکی گلبولهاي قرمز 1 -1 یکی از مشخصات مهم مسمومیت با سرب عبارت است از وجود تعداد زیادي گلبول قرمز هستهدار, بدون آنکه کم خونی شدیدي رخ داده باشد. (میزان PCU از 30 %کمتر نیست). هسته دار شدن گلبولهاي قرمز یکی از عوامل تشخیص مسمومیت با سرب در انسان است. پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ۶ 2 -1 مشخصه دیگر وجود بازوفیلیک منقوط 1 می باشد که در 25 %موارد مسمومیت با سرب مشاهده می شود. 3 -1 سایر تغییرات مورفولوژیک گلبول هاي قرمز مشاهده می شوند عبارتند از: Anisocytosis-Polychromasia-Poikilocytosis-Targel cell 2ـ کم خونی یکی دیگر از علائم آزمایشگاهی مسمومیت با سرب وقوع کم خونی ملایمی خصوصاً در شکل مزمن مسمومیت است. کم خونی ایجاد شده اغلب از نوع Normocytic و Normochromic می باشد. اما ممکن است در بیمارانی که مدت طولانی درگیر مسمومیت بودهاند از نوع Microytic و Hydochromic نیز باشد. ب) تجزیه شیمیایی خون 1ـ اندازه گیري عیار سرب خون تعیین میزان سرب موجود در خون مهمترین شاخص براي تشخیص قطعی مسمومیت با سرب میباشد. براي این منظور باید از خون کامل استفاده کرد. زیرا همان طور که قبلاً ذکر شد, سرب پس از جذب در خون به غشاء گلبولهاي قرمز اتصال مییابد. ضمناً از خون هپارینه و یا اگزالاته استفاده می شود زیرا که EDTA در استاسرب را شلاته کرده و عیار سرب خون را به صورت کاذب یا بیشتر از حد معمول نشان می دهد. 2ـ اندازهگیري میزان آنزیمALAD :سرب مانع عمل آنزیم آمینولئولینیک اسید دهیدراتاز (ALAD (میگردد و در نتیجه میزان آن در خون شدیداً کاهش مییابد. امروزه اندازهگیري میزان آنزیم ALAD در خون و ادرار وسیله مطمئن براي پی بردن به مسمومیت مزمن به وسیله سرب می باشد. پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ٧ 6-منابع آلودگی سرب موجود در هوا: مقادیر سرب موجود در هوا در نتیجه فعالیت هاي انسانی به طور مؤثري در حال افزایش است غلظتهاي سرب موجود در اتمسفر مناطق شهري 5 تا 50 بار بیشتر از مناطق غیرشهري است.نشر سرب به اتمسفر به دو صورت، ترکیبات ذرهاي و ترکیبات گازي انجام میگیرد. نشر گازها عموماً توسط احتراق بنزین حاوي تترا اتیل سرب و تترا متیل سرب در موتور اتومبیلها می باشد. احتراق بنزین باعث بیشترین آلودگی سرب اتمسفري می گردد. منبع سرب از احتراق بنزین شامل تترا اتیل سرب 4)c2H5(Pb و تترا متیل سرب 4)CH (pb که خاصیت ضد ضربه دارند می باشد.همچنین مقداري اتیلن ديکلراید c2H4cl2 و اتیلن دي برماید c2H4Br2 نیز به بنزین اضافه میشود. این ترکیبات با سرب آزاد شده در عمل احتراق واکنش می دهند تا ترکیبات فراري را به وجود آورند که به راحتی همراه دیگر گازهاي آزاد شده، موتور را ترك کنند. اگر سرب در موتور باقی بماند قسمتهاي مهم موتور مثل سوپاپها آسیب میبینند. اولین ستون مقادیر هر یک از ترکیبات سرب موجود در گازهاي خروجی را بلافاصله بعد از خروج نشان میدهد. ستون دوم مقادیر هر یک از ترکیبات را هجده ساعت بعد از آزاد شدن نشان می دهد. ترکیبات سرب احتمالاً هنگام آزاد شدن در اتمسفر واکنش هایی را انجام می دهند.کربناتهاي سرب، اکسی کربنات و اکسیدها، در تأثیرات آلودگی سرب بر سلامتی مواد با اهمیتی می- باشند. تترا متیل سرب در 140c ،سرب فلزي و رادیکال هاي الکیل تفکیک می شوند.هنوز روشن نشده که آیا رادیکال الکیل، اتمهاي سرب یا هر دو مسئول کاهش ضربه زدن می باشند. EPA در سال 1980 ،مقدار سرب را تا حداکثر (gpg (5/0 گرم در هر گالن بنزین تصویب نمود. 7-منابع آلودگی سرب موجود در آب : پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ٨ حد ماکزیمم غلظت سرب در آب توسط خدمات عمومی سلامتی (PHS (به مقدار 05/0 ،میلی گرم در لیتر بنا شده است.چند سال پیش بطور جدي مسمومیت سرب در اروپا بروز کرد و معلوم گردید که منبع سرب مربوط به لولهکشی درون یا بیرون خانهها بوده است. مشکلات کوچکی از این قبیل در ایالات متحده متداول است که به دلیل استفاده از لوله هاي آهنی در سیستم لوله کشی آب در خارج خانه ها یا لوله هاي مسی مورد استفاده در مناطق مسکونی می باشد. خطر جزئی در خانه هاي قدیمی که از لوله هاي سربی در لوله کشی آنها استفاده شده وجود دارد، زمانی که آب طبیعی استفاده شوند می توانند مضر باشند و این به دلیل سختی آب است. آب هاي سخت شامل یون هاي کربنات (=co3 (و سولفات (=so4 (میباشند که با سرب واکنش میدهند و یک پوشش محافظ از pbco3 و PbSo4 که غیرقابل حل در آباند، به وجود می آورند.سرب موجود در لعاب سرامیکی زمانی که به عنوان ظروف مواد غذایی مورد استفاده قرار گیرند یک منبع جدي ایجاد مسمومیت سرب تلقی میشوند. اگر لعاب به صورتی صحیح تهیه و بکار برده نشده باشد، مایعاتی با اسیدیته زیاد همانند آب سیب میتواند لعابها را حل کرده و باعث رهایی سرب در مایع شوند. 8-متهموگلوبولینمیا: تبدیل +3 متهموگلوبین عبارت است از هموگلوبینی که در آن آهن دو ظرفیتی (+Fe2 (به آهن سه ظرفیتی Fe شده است. در این حالت هموگلوبین توانایی ترکیب با اکسیژن مولکولی را از دست میدهد. در حالت طبیعی، در بدن مقدار اندکی متهموگلوبین تشکیل می شود اما به وسیله NADH و توسط آنزیم متهموگلوبین ردوکتاز احیا شده و آهن دو ظرفیتی مجدداً ایجاد میگردد. در حالت طبیعی متهموگلوبین حدود 3 درصد است. افزایش آن در خون به بیش از 15 گرم در لیتر باعث سیانوز میشود که حتی در حضور 100 درصد اکسیژن به حالت پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ٩ طبیعی برگشتپذیر نیست. غلظتهاي بیش از 30-40 درصد با علائم هیپوکسی از قبیل: تنگی نفس، تاکیکاردي و سردرد همراه است. مقادیر بالاتر باعث اسیدوز متابولیک و آریتمی شده، مقادیر بیشتر از 70 درصد در صورت عدم درمان کشنده است. 9 -اختلال در سنتز هموگلوبین سنتز هم در اکثر سلولهاي بدن به جز گلبولهاي قرمز بالغ روي میدهد. ابتدا سوکسینیل کوآنزیم A با گیلیسین ترکیب و دلتا آمینولوولینیک اسید (ALA (تولید میشود. این واکنش در میتوکندري صورت می- گیرد و به ویتامین B6 نیاز دارد. سپس دو مولکول ALA تحت اثر آنزیم ALA دهید روژناز به یک ترکیب پیرولی به نام پروفوبیلینوژن تبدیل میشود. سپس چهار مولکول پورفوبیلینوژن با یکدیگر ترکیب شده و اوروپورفیرینوژن III یا I را تولید میکنند که در مرحله بعد به کوپروپورفیرینوژن III تبدیل میشود. آنگاه ماده حاصل به پوروتوپورفیرینوژن و در انتها به پوروتوپورفیرین تبدیل میشود. در نهایت آهن (++Fe (تحت اثر آنزیم میتوکندریایی فروچلاتاز وارد حلقه تتراپیرولی پروتوپورفیرین شده و در نهایت، هم (Heme (تولید میشود. براي تشکیل هموگلوبین، یک گروه هم (Hume (در یک حفره آب گریز از زنجیره پلی پیتیدي قرار میگیرد. هموگلوبین، A افراد بالغ سالم داراي چهار زنجیره پلی پیتیدي (دو زنجیره آلفا و دو زنجیره بتا) و چهار گروه هم (Heme (است که تشکیل یک مولکول هموگلوبین کروي ناصاف را می- دهد. بنابراین هر مولکول هموگلوبین در صورت فشار سهمی مناسب اکسیژن، توانایی اتصال با چهار مولکول اکسیژن را دارا است.سرب از عمل دو آنزیم آمینولوولینیک اسید دهیدراز و فروچلاتاز جلوگیري می کند در صورتی که میزان سرب در خون از 40 میکروگرم در دسی لیتر بیشتر باشد، ALA در ادرار ظاهر می شود، پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ١٠ بنابراین اندازه گیري ALA در ادرار می توان به عنوان آزمایشی حساس در تشخیص مسمومیت با سرب استفاده شود.عمل بازدارندگی سرب در مورد آنزیم فروچلاتاز به شکل غیرمستقیم صورت میگیرد، به این صورت که از انتقال آهن به درون میتوکندري جلوگیري میکند. این امر باعث تجمع آهن در غشاء میتوکندري و تجمع پروتوپورفیرین در سیتوپلاسم میشود. تجمع آهن در غشاء میتوکندري باعث کم خونی سیدروبلاستیک می شود. از طرف دیگر این امر باعث افزایش FEP تا 200 برابر میزان طبیعی آن می شود.سرب با ایجاد اختلال در نقل و انتقال اسیدهاي آمینه باعث ایجاد اختلال در سنتز زنجیره هاي آلفا و بتا میشود. این ماده همچنین از فعالیت آنزیم nucleotidase-5-Pyrimidine به شدت جلوگیري میکند. این آنزیم باعث تجزیه RNA ریبوزومی میشود. در صورت فقدان فعالیت در گلبولهاي قرمز حالت بازوفیلی منقوط و به دنبال آن آنمی همولیتیک مشاهده می شود. 10-بحث و نتیجه گیري اولین گزارش مسمومیت با سرب متعلق به چهار قرن قبل از میلاد می باشد که مرگ یک جسد در نتیجه تماس با اکسید سرب توسط Nikander گزارش شده است. انواع مسمومیت با سرب را می توان به چهار گروه تقسیم کرد: 1ـ مسمومیت حاد 2ـ تدریجی 3ـ حرفه اي 4ـ اتفاقی در رابطه با مسمومیت با سرب تاکنون تحقیق هاي زیادي در انسان و در دام صورت گرفته است اما منشأ آلودگی مورد بررسی اغلب در انسان فعالیت در کارخانه هاي صنعتی آلودگی هواي شهرها, آلودگی هواي اطراف پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ١١ اتوبان ها و جاده ها, پساب هاي شهري, صنعتی و کشاورزي . و مسمومیت هاي غذائی عنوان شده است. اما به نظر می رسد که روش اسپکتروفتومتري جذب اتمی, روش مناسبی بوده است. زیرا در نمونه هاي گروه هاي مورد و شاهد پایائی خوبی را در تحقیقات نشان داده است . منابع 1 -قیومی، سیعد, بررسی تعدادي از عناصر سنگین در آب هاي شرب منطقه قاین در سال 1372 ,پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه بیرجند, 1373. 2 -معلمی حسن, بررسی فلزات سنگین در آب و رسوبات رودخانه اروند, پایان نامه کارشناسی ارشد, دانشگاه شهید بهشتی, 1374. 3 -حبیبی کوتنایی ، شهرام, بررسی سرب در موارد غذائی و عوارض حاصله از آن, پایان نامه دکتري ـ دانشگاه علوم پزشکی تبریز, 1374. 4 -بیوك آبادي ، مهشاد, تایید سرب و کادمیوم بر فعالیت کولین استراز اریتروسیت انسان, پایان نامه دکتري, دانشگاه علوم پزشکی تهران, 1376. 5 -دبیري ، مینو, آلودگی هاي زیست محیطی (آب, خاك و هوا). 6 -بلادهندرسون, ترجمه شیمی, دامپزشکی, جلد ششم, 1366. 7 -تقوي مازیار, مسمومیت با سرب, پایان نامه دکتري حرفه اي, دانشگاه تهران, 1376. پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ١٢ صادقی مجرد علی, مسمومیت با سرب در کارگران صنایع رنگ سازي, پایان نامه دکتري دانشگاه علوم پزشکی, .1374 8 -وفا عبدالرضا, بررسی تغییرات آنزیم ها و پارامترهاي خونی در مسمومیت تحت حاد با سرب, پایان نامه دکتري, دانشگاه شیراز ـ 1366. 9 -فولادگر میترا, تأثیر سرب بر ترشح پروتئین و یون کلسیم از بزاق تحت فکی موش صحرائی, پایان نامه دکتري, دانشگاه علوم پزشکی تهران, 1374. 10-خیرخواه ، بابک, 1385 ,بررسی رابطه وجود معدن سرب منطقه قنات مروان با غلظت سرب خون بزهاي آن منطقه, طرح پژوهشی, دانشگاه آزاد اسلامی واحد بافت, صص31. 11-Dinesh B., Krishnaswamg kamala, lead toxicity treatment and prevention, eadpoison.net, 2005. 12-Delaquerrive Richardson L., Anderson C., Radiographic studies on bone Beagles subjected ..., Veterinary and human toxicdogy, Vol: 24, No: 6, Pp: 401-405. 13-Ettinger S. J., Text book of veterinary internal medicine 3th. Ed. 1989. 14-Morgan R.V., Handbook of small animal practice, 2th. ET. 1992. 15-Kirk R. W., curreut veterihary therapy small animal practice 1.th. et. 1999. 16-Morton R. lead poisoning of livestock, lead poison. Net, 2001. پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ١٣ 17- Haddad va Winchester ‘poisoning and durg over dose' second edition 1990, W. b. saunders. 18-J. b. henrey clinical diajnosis and management by laboratory methode's 19 edition 1996 phila delphia sander's. Reducing negative impacts on the environment lead role as environmental pollutants in the air, human hematopoietic system Abstract پنجمین همایش ملی بحرانهاي زیست محیطی ایران و راهکارهاي بهبود آنها 14 و 15 اردیبهشت ماه 1390 دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقیقات خوزستان ١۴ environmental pollutants threaten human life with various methods. One of these 200 folds dangerous pollutants (FEP) is Pb. Pb can cause Cidroblastic anemia, increase free Proto-Profirin amounts and hemolytic anemia. Possibility of increasing Pb in blood is a problem. Living in mine areas, cities with heavy traffic, near highways and factories can increase Pb in blood. in this article, first Pb behavior in body is studied in foreign valid articles and books, then individuals with Pb toxicity referring to hospitals identified, then blood test and blood analysis was done. one of problems which Pb creates in body is disruption of circulation system. So identifying and having information about methods of measuring Pb in blood, Pb behavior in body, laboratory procedures for diagnosing Pb toxicity, Pb pollution resources in air, Pb pollution resources in water, met-hemoglobulinemia and disorder in hemoglobin synthesis is necessary. control and monitor of pollutant units, establish cleaning systems and optimized use of modern knowledge of pollutants can prevent these problems. Regarding toxicity with Pb, there are many investigations inhumans and animals but it seems that atomic absorption spectrophotometry is a suitable method because it has good reliability in case and control group. Keywords: environmental pollutants, toxicity, Pb, met-hemoglobulinemia, spectrophotometry